Forsiden
Kjøtgeita i Selje - eit dokumentasjonsprosjekt
Ingrid Berger
I Noreg i 2003 finst geiteflokkar som går ute store deler av året, som et tang og tare i fjøra og som aldri vert mjølka. Ribbe av slike 3-4-års gamle kastrerte bukkar er og har vore julekveldsmiddagen for mange. Ute med Stadhavet i Nordfjord, i Selje kommune, fins enno i dag nokre få geitebønder att som driv med geit på dette viset i ubroten tradisjon.
”Kystgeit”, ”kjøtgeit”, ”ammegeit” eller ”utegangargeit” er konstruerte omgrep om same tingen. Omgrepa viser til ulike særegenheter opp i mot anna type geit og geitedrift. Omgrepet kjøtgeit kontrasterar mot mjølkegeit. Kjøtgeita vert ikkje og har ikkje i manns minne vore mjølka. ”Ammegeit” vektlegg at kjea veks opp med fri tilgjenge til geitemorsmjølk. Kystgeitomgrepet femner om fleire ting. Mellom anna at denne typen geitehald truleg har vore knytt til kysten. Omgrepet utegangargeit legg vekt på det særeigne opp i mot geit som står meir på bås. Utegangargeit kan òg brukast om forvilla mjølkegeit. I prosjektet vert ”kjøtgeit”-omgrepet brukt.
Dokumentasjonsprosjekt
Prosjektet har hatt som mål å samle inn og formidle det folk enno veit og hugsar rundt den tradisjonelle drifta og bruken av kjøtgeit i Selje. Metoden for innsamling har vore intervju. Døme på tema kan vere korleis dei heldt styr på dyra, korleis dei heldt dei tamme, kastrering av bukkane, heimeslaktinga, foredling av kjøt, blod, talg, mattradisjonar og stell og bruk av skinn. Enno meir konkret vert det beskrivingar av til dømes blodpølselaging, korleis det vart laga ”regnklede” av geiteskinn og korleis horn vart brukt til kulenåler og klauvfeitt til våpensmurning.
”Prosjekt kjøtgeit i Selje” er ein del av eit større heile. Prosjektet held fokus på det menneskeskapte rundt kjøtgeita. Ein annen bit er det som går på sjølve dyra. Kjøtgeitstammen på Selje er, saman med nokre få flokkar andre stader langs kysten, forma av drift og utveljing så langt tilbake ein kan hugse. Det har truleg vore lite innblanding av mjølkegeit. Den genetiske eller avlsmessige biten kjem ikkje innafor rammene av dette prosjektet. Genressursutvalet for husdyr, som har sekretæriat ved Norsk landbruksmuseum, har mellom anna henta ut avlsmateriale frå kjøtgeitbukkar frå Selje. I fylgje dei besto kjøtgeitstammen i 2001 av om lag 150 avlshodyr, og er å forstå som trua.
Formidling
Det skal publiserast ein eller fleire artiklar i 2004 som tek utgangspunkt i det innsamla intervjumaterialet. Artiklane vert truleg publisert i ”Årbok for Nordfjord” og ”Jord og Gjerning”, årbok for Norsk Landbruksmuseum. Det skal setjast opp ein enkel utstilling med hovudsakleg bilete og tekst på Nordfjord Folkemuseum. Det vert oppretta og utvikla web-sider. Ein søkjer òg om midlar til å utvide formidlingsdelen gjennom ei vandreutstilling. Allereie hausten 2003 fekk grunnskulane i Selje besøk og informasjon om prosjektet og kjøtgeithald i Selje.
Samarbeidsprosjekt
”Dokumentasjonsprosjektet Kjøtgeita i Selje” er eit samarbeid mellom Nordfjord Folkemuseum, Norsk Landbruksmuseum på Ås, Utviklingsavdelinga i Selje kommune og Kystgeitlaget. Prosjektet vart sett i gong tidleg i 2003 med økonomisk støtte frå Norsk Kulturråd og Fylkesmannen i Sogn og Fjordane og med ein viss eigeninnsats frå dei to musea. Nordfjord folkemuseum, ved etnolog Ingrid Berger, har ansvar for den praktiske gjennomføringa av prosjektet med ei ramme på fire månadsverk. Prosjektkoordinator er direktør Vegard Lie ved Norsk Landbruksmuseum.
Oppdatert: 14.10.04
Utskriftsvennlig versjon
